Aangezien het alweer bijna Valentijnsdag is, staat deze Vondst van de Maand in het teken van liefde en verbinding. In 1995 werd aan de Ossenmarkt een hartvormig schaaltje opgegraven, vervaardigd van aardewerk met blauwe decoratie en voorzien van tinglazuur. Dit type aardewerk, door archeologen faience genoemd, staat bij het brede publiek vooral bekend als Delfts blauw.
Omdat aan de onderzijde van het schaaltje een beeldmerk is aangebracht, weten we dat het afkomstig is uit één van de toonaangevende aardewerkateliers in Delft aan het einde van de zeventiende eeuw: de Grieksche A. Producten van dit atelier werden gekocht door voorname klanten, onder wie koning-stadhouder Willem III en zijn vrouw Mary Stuart. In zeventiende-eeuwse documenten wordt dit faience omschreven als ‘Hollants of Delffs porceleijn’, omdat het een imitatie was van het Chinese porselein dat door de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) naar de Nederlanden werd gebracht. Het bedrijf werd in 1657 opgericht door Wouter van Eenhoorn en kwam in 1687, via vererving, in handen van Adrianus Kocx. Na diens overlijden in 1701 nam zijn zoon Pieter Kocx het bedrijf over. Het beeldmerk dat Adrianus Kocx gebruikte bestond uit de letters AK, zoals ook op de onderzijde van ons schaaltje te zien is.
Bij nader onderzoek valt op dat het schaaltje geen gebruikssporen op de spiegel vertoont. Het gaat hier waarschijnlijk om een sierobject. De decoratie bestaat uit Chinese motieven zoals chrysanten, alsembladeren en een vliegende vogel. De chrysant staat symbool voor een lang leven, het alsemblad voor gezondheid en geluk, en de vliegende vogel kan lichtheid en spirituele groei vertegenwoordigen. Gezien de hartvorm en de symboliek van de decoratie zou het schaaltje gebruikt kunnen zijn als verlovingsgeschenk. Een identiek gevormd faience schaaltje uit de achttiende eeuw is waarschijnlijk voorzien van een verlovingsscène. In het kader van de liefde is dat een mooie gedachte. Fijne Valentijnsdag!
Tekst: Erfgoed gemeente Zwolle.
Dit verhaal staat ook in de Swollenaer, editie 4 februari.
Afbeeldingen
Afb.1. Hartvormig schaaltje van faience (Erfgoed gemeente Zwolle)
Afb.2. Beeldmerk Adrianus Kocx van de Grieksche A (Erfgoed gemeente Zwolle)
Afb.3. Hartvormig schaaltje van faience, achttiende eeuw (www.chinese-porcelain-art.com)